Archiwum Historii Mówionej to zbiór ponad 2600 zarchiwizowanych relacji dźwiękowych (w tym 56 wideo) – pozyskiwanych od wielu lat przez Ośrodek KARTA (od 2003 roku w ramach programu „Historia Mówiona”), a od 2006 roku także przez Dom Spotkań z Historią. Ten „wielogłos” świadków historii wciąż powiększa się o nowe opowieści i stale trwają prace nad jego opracowywaniem i udostępnianiem — DSH jest głównym popularyzatorem gromadzonych przez obie instytucje materiałów. Są to nie tylko relacje, ale i bogata ikonografia archiwalna pozyskiwana w formie skanów przy okazji nagrań.

AHM to zbiór historyczny nie tylko ze względu na treść relacji, ale także na czas, w którym one powstawały. Pierwsza i najstarsza jego część to około 1000 relacji nagranych w ramach Archiwum Wschodniego w latach 1987–93. Była to ogólnopolska akcja społeczna, nagrania prowadzono w wielu miastach, bez świadomego użycia metodologii oral history (dziedziny nieznanej wówczas w Polsce) i na bardzo kiepskim sprzęcie oraz kasetach analogowych. Zebrane wówczas relacje do dziś są digitalizowane i czyszczone. (Ten żmudny proces możliwy jest dzięki dotacjom MNiSW, MKiDN oraz zapleczu archiwalnemu DSH.) Jest to więc zbiór o słabej zazwyczaj jakości technicznej i nierówny merytorycznie, ale zarazem niezwykle wartościowy i jedyny w swoim rodzaju — zarejestrowano tu losy ludzi, którzy w Peerelu nie mogli mówić, a ich historie nie miały prawa istnieć. Udało się namówić do wspomnień osoby, które przeszły przez sowieckie łagry i zesłania, działały w AK na Kresach Wschodnich, skąd większość z nich pochodziła i skąd po wojnie zmuszeni byli wyjechać; nagrywano także członków powojennego podziemia zbrojnego i więźniów politycznych z okresu stalinizmu. Dziś większość tych osób już nie żyje.

Z czasem rozwijała się technika i metodologia nagrywania relacji. Począwszy od 2002 roku, kiedy KARTA została zaproszona do udziału w międzynarodowym projekcie dokumentującym losy byłych więźniów obozów koncentracyjnych systemu Mauthausen–Gusen, świadomie pozyskujemy całościowe relacje biograficzne, zapisane na nośnikach cyfrowych. Ta metoda pozwala na utrwalenie XX-wiecznej historii poprzez losy ludzi, którzy w różny sposób jej doświadczyli, różnie ją zapamiętali i opowiadając nam o swoim życiu, ukazują jej indywidualny, osobisty wymiar. Jest to historia „na wyciągnięcie ręki”, rozumiana jako doświadczenie, a nie zbiór faktów.

Od kilku lat koncentrujemy się na nagrywaniu relacji osób, które pamiętają jeszcze czasy przedwojenne i dla których kluczowym doświadczeniem biograficznym jest II wojna światowa i jej konsekwencje. Są to często tak zwani zwyczajni ludzie, którzy o wojnie i okupacji opowiadają z „cywilnej” perspektywy — i niejednokrotnie czynią to po raz pierwszy. Ważną grupą nagrywanych osób są wiekowi mieszkańcy Warszawy i ich opowieści biograficzne mocno osadzone w topografii miasta — w jego nieistniejącym już przedwojennym czy wojennym kształcie.
Nagrywamy także relacje poza granicami Polski. Od trzech lat KARTA realizuje projekt „Polacy na Wschodzie”; docieramy do tych, którzy po wojnie nie zdecydowali się na przesiedlenie do Polski w jej nowych granicach — pozostali na terenie dzisiejszej Białorusi, Litwy, Łotwy, Ukrainy... Ich opowieści to niezwykły zapis nieistniejącego już świata Kresów, a także kresowej polszczyzny.

Wizytówką tych wszystkich programów i działań jest portal internetowy Audiohistoria.pl. Przedstawia on nagrywane osoby poprzez fragmenty ich relacji (dźwiękowe, w przyszłości także tekstowe), informacje biograficzne i ikonografię archiwalną. Jednocześnie portal zbiera w jednym miejscu przygotowane wcześniej prezentacje tematyczne głównych projektów HM, takich jak „Ocaleni z Mauthausen”, „Losy robotników przymusowych”, „Zapomniane obozy nazistowskie”, „Polacy na Wschodzie” lub mniejszych prezentacji multimedialnych, które powstały przy okazji wystaw, dotyczących m.in. życia codziennego w okupowanej Warszawie czy losów jej mieszkańców w pierwszych latach powojennych.
Na każde nagranie zarchiwizowane w AHM składa się: zapis audio (bądź wideo), do którego dołączony jest kwestionariusz z biogramem nagrywanej osoby oraz streszczeniem głównych wątków relacji. Z reguły relacje dopełnione są o materiały archiwalne (przede wszystkim zdjęcia archiwalne i dokumenty osobiste). Część relacji udostępniona jest także w formie spisanej (w postaci transkrypcji). Materiał dźwiękowy archiwizowany jest w formacie MP3 na płytach CD. Zapis wideo natomiast dostępny jest na DVD.

W związku z pracą nad portalem Audiohistoria.pl utworzona została jednolita baza zbiorów AHM. Korzystanie z niej możliwe jest poprzez portal lub na miejscu, w Czytelni Multimedialnej DSH, gdzie udostępniamy także do odsłuchu całe relacje. Są one w różnym stopniu opracowane i opisane, gdyż nagrywane były przede wszystkim przez organizację pozarządową utrzymującą się wyłącznie z pieniędzy na projekty, głównie dokumentacyjne. Nie było więc warunków na długofalowe prace nad zbiorem dźwiękowym, tym bardziej że dopiero od 2002 roku zapisywany był on od razu na nośnikach cyfrowych. Nigdy nie było też wystarczających środków na przygotowanie transkrypcji całych relacji, co utrudnia prace związane z ich opisywaniem. Są to często relacje wielogodzinne — efekt kilku sesji nagraniowych — i z reguły wielotematyczne, obejmujące całe życie nagrywanej osoby.

Relacje zebrane w Archiwum Historii Mówionej wykorzystywane są w pracy naukowej nie tylko historyków, ale także przedstawicieli innych dziedzin humanistycznych i społecznych. Uruchomienie portalu Audiohistoria.pl oraz udostępnienie bazy zbiorów ułatwia im analizę relacji.

Zbiór AHM to także zaplecze dokumentacyjne różnych zajęć edukacyjnych, które na co dzień odbywają się w Domu Spotkań z Historią. Obecnie przygotowujemy multimedialne pakiety edukacyjne dotyczące kilku tematów: niemieckich obozów koncentracyjnych, represji sowieckich, roku 1939 i dwóch okupacji, Ziem Zachodnich jako miejsca wysiedleń i przesiedleń, kobiecych doświadczeń w obu totalitaryzmach. Dzięki kontaktowi z opowieściami świadków młodzi ludzie mogą konfrontować historię podręcznikową z indywidualnym doświadczeniem osób, których dzieciństwo i młodość przypadły na czas wojny i totalitaryzmów. Przekazywanie ich doświadczenia to jedna z naszych głównych misji.

Obecnie na zbiór AHM składa się m.in.:

965 relacji Archiwum Wschodniego – wspomnienia mieszkańców dawnych Kresów oraz obywateli polskich represjonowanych na Wschodzie.
Część zbioru zdigitalizowana została dzięki dofinansowaniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

324 nagrania (w tym relacje biograficzne) Archiwum Opozycji – materiały dotyczące oporu wobec władzy komunistycznej, kolejnych przełomów lat 1956, 1968, 1970, 1976 oraz opozycji demokratycznej i „Solidarności”. Wśród nagrań znajduje się 14 relacji nagranych przez dziennikarkę Wiesławę Grocholę w trakcie przygotowywania opracowania „Niezależny Ruch Wydawniczy w Polsce w latach 1976-89” oraz około 100 nagrań z Archiwum Radia Wolna Europa. Część zbioru zdigitalizowana została dzięki dofinansowaniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

164 relacje (w tym 17 wideo) nagrane w ramach międzynarodowego projektu „Ocaleni z Mauthausen" (Mauthausen Survivors Documentation Project) dokumentującego losy więźniów obozów koncentracyjnych systemu Mauthausen-Gusen. Prezentacja projektu na stronie internetowej: www.indeks.karta.org.pl//bmh/index.asp

75 relacji (w tym 15 wideo) nagranych w ramach międzynarodowego projektu „International Slave and Forced Labourers Documentation Project" dokumentującego losy więźniów hitlerowskich obozów koncentracyjnych i robotników przymusowych. Prezentacja projektu na stronie internetowej: http://hm.fotohistoria.pl/isfldp/

439 relacji nagranych na Ukrainie, Białorusi, Litwie, Łotwie, Estonii, w Kazachstanie, Rosji, Rumunii i Libanie w ramach projektu „Polacy na Wschodzie”

Około 520 relacji nagranych w ramach obecnie realizowanego projektu „Zapomniani świadkowie XX wieku”, którego celem jest utrwalenie pamięci najstarszej generacji, obrazu przedwojennej Polski, represji nazistowskich i komunistycznych. Wśród nagrań znajduje się:

90 relacji (w tym 5 w języku niemieckim) nagranych w ramach projektu „Polacy i Niemcy – XX-wieczna historia gminy Stara Kiszewa” z mieszkańcami kaszubsko-kociewskiego pogranicza
15 relacji nagranych w ramach projektu „Małopolska. Zapomniani świadkowie XX wieku”
26 relacji zrealizowanych w ramach projektu „Świadectwa kobiet – kobiety wobec totalitaryzmu" z więźniarkami sowieckich łagrów oraz hitlerowskich obozów koncentracyjnych, a także z kobietami represjonowanymi w okresie stalinizmu w Polsce
80 relacji (w tym 10 wideo) nagranych w ramach projektu „Zapomniane obozy nazistowskie. Dokumentacja, archiwizacja i upowszechnianie świadectw ofiar małych obozów koncentracyjnych znajdujących się na terenie obecnej Polski".
Prezentacja projektu na stronie internetowej: www.dsh.waw.pl/zon
62 relacje zrealizowane w ramach autorskiego projektu Grzegorza Gąsiora „XX wiek na Zaolziu”
57 relacji (w tym 12 w języku niemieckim) nagranych w ramach projektu „Polsko-niemiecka pamięć. Biografie dawnych i obecnych mieszkańców gminy Krzyż Wielkopolski”
24 relacje zrealizowane w ramach autorskiego projektu Ewy Kondratowicz „Solidarność Walcząca"
16 relacji nagranych w projekcie Ewy Kondratowicz „Protesty robotnicze w 1970 roku – pierwszy krok ku wolności”
10 relacji nagranych w ramach projektu „Warszawa w latach 1945-47”.

132 relacje nagrane w ramach autorskiego projektu Anki Grupińskiej „Pamiętanie Peerelu. Opowieści o wspólnych i indywidualnych sposobach na system: 1956-1989”

187 nagrań rejestrujących spotkania edukacyjne, popularyzatorskie i autorskie w Domu Spotkań z Historią.

Zespół:
AHM/DSH:
Katarzyna Madoń-Mitzner — kierownik
Magda Szymańska-Szwąder — zastępca kierownika ds. zasobów dźwiękowych
Jarosław Pałka — sekretarz ds. merytorycznych
Ewa Kubaczyk — redaktor
Maciej Kamiński — archiwista
Robert Radecki — programista

HM/Karta:
Piotr Filipkowski — koordynator programu Historia Mówiona
Maciej Melon — sekretarz programu
Dominik Czapigo — prowadzący projekt „Polacy na Wschodzie”
Anna Wylegała — prowadząca projekt „Wspólna pamięć. Biografie dawnych i obecnych mieszkańców gminy Krzyż Wielkopolski”


Wspópracownicy:
Roland Borchers, Sławomir Cebula, Monika Ciosek, Mateusz Czapigo, Magdalena Derezińska-Osiecka, Grzegorz Kaczorowski, Agnieszka Kozłowska, Magdalena Kwiecińska, Jakub Osiecki, Michał Osypowicz, Paweł Pięciak, Piotr Retecki, Marcin Sanetra, Marcin Senderski, Katarzyna Solka-Dąbrowska, Magdalena Stopa, Alina Szamruchiewicz, Joanna Urbanek, Agnieszka Uścińska, Karolina Żłobecka, Katarzyna Michałkiewicz, Zofia Pośpiech, Przemysław Iwanek, Ewa Kondratowicz, Tomasz Szwąder, Marta Zaremba

Czytelnia Multimedialna:  poniedziałek 10-16
                                          środa 10-16
                                          czwartek 10-16